مخارج حروف
تعریف مخرج : مخرج در لغت به معنای محل خروج است اما در تجوید به محل خروج و تلفظ یک حرف از دستگاه تکلم اطلاق میشود.
حروف در زبان عربی: کلیه 32 حرف زبان عربی منهای چهار حرف «گ-چ-پ-ژ» در زبان عربی وجود دارند
با این حساب زبان عربی 28 حرف دارد.البته باید خاطر نشان شوم که برخی بر این اعتقادند که زبان عربی 29 حرف دارد زیرا این افراد قایل به این هستند که همزه(ء) خود یک حرف مجزا و الف(ا) نیز یک حرف مجزا است اما برخی دیگر همزه و الف را یکی در نظر گرفته و قایل به 28 حرف بودن زبان عربی هستند. مانیز قول دوم را پذیرفته و بنا را بر 28 حرف بودن حروف زبان عربی میگذاریم.
در زبان عربی بجز 10 حرف تمامی حروف با فارسی به یک شکل و صورت تلفظ میشوند.
این 10 حرف که یادگیری آنها بر هر مسلمانی واجب است به شرح ذیل می باشند:
- ذ(ذال): از برخورد نوک زبان با نوک دو دندان جلو(ثنایای بالا) در فک بالا تلفظ میشود.
مثال: عَذَابىِ وَ نُذُر – لِلذِّکْر-ذُوقُوا- ذَاتُ الْأَکْمَام
نکته: درهنگام تلفظ حرف ذال دهان بصورت افقی باز می شود.
- ث(ثاء) : از برخورد نوک زبان با نوک دو دندان جلو(ثنایای بالا) در فک بالا تلفظ میشود.(دقیقا هم مخرج ذال است)
مثال: ثَلَاثَةً- لَمْ یَطْمِثهُْن - ثُلَّةٌ – لَمَبْعُوثُونَ – تحَْرُثُونَ
- ظ(ظاء): دقیقا همانند ذال(از مخرج ذال) تلفظ میشود اما کمی درشت تر و پرحجم تر.
نکته: ممکن است این سوال پیش بیاد که اگر ذال مشدد باشد و آنرا درشت تلفظ کنیم تبدیل به ظاء شود پس اینجا چه باید کرد؟ در پاسخ باید گفت که در هنگام تلفظ ذال چاک دهان بصورت افقی باز می شود ولی در ظاء دهان بصورت عمودی باز میگردد و بدین صورت بین ذال و ظاء تمایز قائل میشویم.
مثال: فَظَلْتُم - َ عَظِیمٌ - وَ الظَّاهِرُ - مِّنَ الظُّلُمَاتِ - وَ ظَنُّواْ
- و(واو): از حالت غنچه مختصر لب ها و بدون دخالت دندانها تلفظ میشود.
مثال: هُوَ الَّذِى - لِأَوَّلِ الحَْشْرِ - وَرَآءِ
- ع(عین): از ته حلق و با حالت نرم و لطیف تلفظ میگردد.
مثال: ْ جَمِیعًا – یَعْقِلُونَ - عَذَابٌ أَلِیمٌ - ََّ رَبَّ الْعَلَمِینَ - ِ لَعَلَّهُمْ
- ح(حاء): از ته حلق و با فشار مختصر هوا تلفظ می شود.
نکته: به«ح»،حاء گفته میشود و به «هـ» هاء هوَّس گفته میشود.
مثال: أَصحَْابُ- سُبْحَانَ اللهِ - الحَْکِیمُ - أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ
- ط(طاء): همانند«ت» تلفظ میشود اما کمی درشت تر و پرحجم تر. به «ط»،طاء مولفه(الف دار) گفته میشود.
نکته: حرف طاء از لحاظ شدت تلفظ، چیزی بین «ت» و «د» تلفظ میشود البته نه به نرمی حرف«ت»و نه به شدت حرف«د»بلکه چیزی بین آنها.
مثال: وَ تُقْسِطُواْ - طائفَةٌ - فَطُبِعَ - وَ أَطِیعُواْ اللَّهَ
ص(صاد): همانند «س»تلفظ میشود اما کمی درشت تر و پرحجم تر.در هنگام تلفظ حرف صاد باید دقت کرد که نباید این حرف خیلی حالت سوتی به خود بگیرد.
مثال: وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ - ْ وَ تَصْفَحُواْ – صَالِحًا - فَقَدْ صَغَتْ - اَلْبَصَرَ
غ(غین): از ته حلق و با حالت غژه و مثل وقتی که آب را در گلو غرغره میکنیم تلفظ می شود.
مثال: مِنَ الْغَیْظِ - مَّغْفِرَةٌ - غَیرَْ مَمْنُونٍ – رَاغِبُونَ
ض(ضاد) : از برخورد کناره زبان(یا کناره سمت راست یا کناره سمت چپ) با دندانهای کناری تلفظ می شود.
نکته: بهترین ضاد ، ضادی است که به هنگام تلفظ شبیه به دال شنیده شود.تاکید میکنیم، شبیه به دال، نه خود دال. زیرا دال حرفی مستقل است و اگر کسی به جای ضاد، دال تلفظ کند ،اشتباه است.
مثال: بَعْضُهُمْ عَلىَ بَعْضٍ - وَ لَا یحَُضُّ - یُوفِضُونَ - یُضِلُّواْ
قرآن ! من شرمنده توام اگر از تو آواز مرگی ساخته ام که هر وقت در کوچه مان آوازت بلند می شود همه از هم می پرسند " چه کس مرده است؟ "