قدیر افروند ، شهاب شهیری موزه ملی ایران یكی از نسخ كلام الله مجید كه از جمله قرآن های زیبا و جامع ( از نظر هنر كتابت ، تذهیب و تجلید ) قرن دهم هجری محسوب می شود ، نسخه ای است كه به خط نسخ خوشی كتابت شده است . از ویژگی های این مصحف كلام الهی وقف نامه ای است كه براساس آن شاه طهماسب صفوی این قرآن را بر آستانه شیخ صفی الدین اردبیلی وقف كرده است .

با توجه به ظواهر امر و صفحه وقفنامه بعید به نظر میرسد این نسخه از ابتدا به نیت وقف كتابت شده باشد اما بالطبع زیبایی خط و آراستگی قرآن باعث جلب نظر شاه صفوی شده كه النهایه با وقفنامهای مفصل به خط رقاع بشرح زیر به مجموعه موقوفات منقول آستانه شیخ صفی پیوسته است:

 

«بعد حمدالله الموفق المعین و افضل الصلوه و اكمل السلام علی سیدالمرسلین محمد و اله الطیبین و عترته الطاهرین اجمعین / قد وقف هذا المصحف الكریم و القرآن العظیم الذی لایاتیه الباطل من بین یدیه و لا من خلفه تنزیل من رب رحیم السطان الاجل الاعظم و / الخاقان الاعدل لافخم مالك رقاب الامم مولی ملوك الترك و العرب و العجم شرف العز الطاهر المصطفویه فخر الارو....(؟) الطیبه المرتضویه الموید من الله الصمد المنان / السطان شاه طهماسب بهادرخان خلد الله ملكه و سلطانه و افاض علی العالمین بره و مرحمته و احسانه علی الزاویه / المتبركه المقدسه المنور الشریفه الصفیه الصفویه حفت بالانوار الرحمانیه وقفاً صحیحاً شرعیاً مخلداً و حسباً صریحاً ملبساً موبداً / یتلومنه آناء اللیل و ساعات النهار كل من یرید من الساكنین و الصادرین و الواردین و الزائرین و شرط ان لایخرج من الزاویه الشریفه و لا ینقل / منها الی موضع آخر و یكون فیها له المستقر و القرار و كان ذلك فی الثانی عشر من شهر صفر سنه ثمان و اربعین و تسعمایه و الحمد لرب العالمین (كذا). در پایان سجع (اثر) مهر وقفی آستانه شیخ صفیالدین با كتیبه "وقف خطیرة مقدسه صفویه" به چشم میخورد.

معرفی نسخه:

قرآن موقوفه آستانه شیخ صفیالدین اردبیلی.

واقف: شاه طهماسب صفوی شماره موزه: 4295 تاریخ: قرن دهم هجری تعداد سطر: 12 سطر در صفحه ابعاد جدول: 5/10 × 19 سانتیمتر ابعاد 5/19 × 31 سانتیمتر قطع و ابعاد: رحلی دو صفحه اول دارای سرلوح مزدوج مذهب مرصع بسیار زیبا و پركار میباشد و سوره مباركه فاتحه الكتاب به زیبایی تمام در متن این دو صفحه با طلااندازی بین سطور به شیوة گلزار مرصع كتابت شده و دو قاب باریك به لاجورد و تزئین اسلیمی زرین طرفین متن سوره را در هر دو صفحه زینت داده است.

قاب مذهب و مرصع پیشانی و ذیل هر صفحه مشتمل بر كتیبهای بشرح ذیل است:

كتیبه پیشانی صفحه اول : بقلم سفیدآب و تحریر مشكی در زمینه مذهب سوره فاتحه الكتاب مكیه كتیبه ذیل صفحه اول: لایمسه الاالمطهرون كتیبه پیشانی صفحه دوم: و مدنیه و هی سبع آیات كتیبه ذیل صفحه دوم: تنزیل من ربالعالمین صفحه سوم نیز سرلوح سازی شده و در قاب مذهب و مرصع كتیبه آن عنوان سوره مكی یا مدنی بودن آن و عدد آیات بقلم سفیدآب و تحریر مشكی با زمینه تزئین اسلیمی الوان، بشرح زیر آمده است:

"سوره البقره مدنیه و هی مائتان و ست و ثمانون آیه" صفحات تماماً دارای جداول متعدد زرین، مشكی، شنگرف و لاجورد میباشند. علائم پایان آیات به صورت دوایر توپر زرین و علامت "تخمیس" شمسههای مذهب و مزینی را در حواشی صفحات شامل میشوند.

شماره حزب و اجزاء و نصف الجزء و.... به قلم ثلث و به شنگرف یا مشكی در حاشیه صفحات نوشته شده است.

تمامی سرسورهها در این قرآن به صورت قاب تزئینی بسیار زیبایی مشتمل بر كتیبه عنوان، مكی یا مدنی بودن سوره و عدد آیات بقلم لاجورد و به خط رقاع (و در اواخر قرآن سر سورهها یكی در میان بقلم زر و تحریر مشكی و قلم لاجورد) در زمینه سفیدآب مزین به اسلیمیهای ظریف و زیبایی میباشند.

در خاتمه قرآن و پس از سوره مباركه "الناس" دعای معمول اختتام، بقلم زر و تحریر مشكی و لاجورد بشرح ذیل نوشته شده است:

"صدق الله العلی العظیم / و صدق رسوله النبی الكریم / و نحن علی ذلك من الشاهدین / و الحمدلله رب العالمین" جلد چرمی "میشن قهوهای" متن مزین به نقوش اسلیمی و حاشیه نقوش بازوبندی به شیوه سوخت ضربی و سرطبلدار با جداول زرین و تماماً طلاپوش است. بر روی "لولا"ی جلد علاوه بر نقوش بازوبندی مزین و طلاپوش كتیبه قرآنی "آیات شریفه 79 و 80 سوره مباركه الواقعه به سنت كتاب آرایی و تجلید دوره صفویه بشرح زیر نگاشته شده است.

"لایمسه الاالمطهرون تنزیل من رب العالمین" اندرون جلد تیماج قرمز با تزئین ترنج و سرترنج میانی، لچك ترنج و نیم ترنج به شیوه سوخت معرق و عطف و لبه چرم مشكی.